Ở một góc xa của Đông Nam Á,
là vùng Tam giác San hô.
Những dãy san hô giàu có nhất trên thế giới.
Những thành phố dưới nước chứa đầy sự sống.
Như bất kỳ một thủ đô đông đúc nào,
luôn có sự cạnh tranh khốc liệt về chỗ ở...
thức ăn...
và bạn tình.
Nhưng rạn san hô cũng là nơi chứa đầy cơ hội.
Một con mực nang.
Nó chuyên đi săn cua.
Nhưng cua lớn là một con mồi nguy hiểm.
Nó có những cái càng mạnh mẽ.
Tuy nhiên, con mực có những tài năng đáng kể.
Da nó chứa hàng triệu tế bào sắc tố,
qua đó nó có thể tạo ra nhiều màu sắc
và hình thái khác nhau.
Và rõ ràng là có thể thôi miên con cua.
Con mực có thể thông minh,
nhưng cá mập còn to lớn hơn.
Nó có thể ăn con mực.
Đã đến lúc phải biến mất.
Trở lại săn mồi.
Một mục tiêu mới, nhưng với cùng một kỹ thuật thôi miên.
Đối với những kẻ có khả năng bùng nổ sức mạnh
ở những thành phố dưới nước,
có thể đó là phần thưởng đáng giá.
Các rạn san hô tự xây dựng ngôi nhà của mình bằng đá vôi,
trong vùng biển nông, trong, ấm của vùng nhiệt đới.
Các rạn san hô chiếm ít hơn 1/10
của đáy biển.
Nhưng đó là ngôi nhà của 1/4
các loài động vật biển.
Chúng rất phức tạp,
bao gồm vô vàn các cấu trúc khác nhau,
mang lại nhiều kiểu ngôi nhà cho nhiều cư dân.
Từ những dãy tầng mái...
đến những hang động hẽm cụt..
Ở đây, trên rạn Great Barrier Reef ở Úc,
một con cá mú san hô sống bằng cách săn cá nhỏ.
Nhưng làm sao bạn có được bữa ăn ở đây,
khi bạn quá lớn để chen thân mình vào các khe nứt?
Và cá mú có một đối thủ.
Một đối thủ cực kỳ thông minh...
và cũng tìm kiếm với cùng con mồi.
Một con bạch tuộc.
Nó có thể chen vào những khe nứt rất hẹp.
Dù vậy,
con mồi của nó luôn trốn thoát.
Chuyện gì xảy ra nếu chúng cùng cộng tác với nhau?
Cá mú chuyển sang màu nhạt...
và cố thu hút sự chú ý của con bạch tuộc.
Nó đang ở tư thế trồng chuối.
Đó chẳng những là cá mú ra hiệu cho bạch tuộc,
nó còn chỉ ra nơi con mồi ẩn náu.
Bạch tuộc thọc sâu vào.
Con mồi sợ hãi...
và lội thẳng đến miệng con cá mú.
Thỉnh thoảng, bạch tuộc nhận được phần thưởng,
đôi khi là cá mú.
Hai loài rất khác nhau
đã khám phá ra rằng làm việc theo nhóm mang lại kết quả
ở thành phố san hô này.
Trên thực tế, làm việc theo nhóm, chính là sự thiết lập của cuộc sống
trên rạn san hô.
Bản thân các khóm san hô cũng dựa trên mối quan hệ đối tác.
Một trong những loại quan hệ thân mật.
San hô là những tập đoàn của những động vật giống hải quỳ,
những polyp san hô.
Chúng nhỏ như hạt cát.
Sống trong mô của mỗi polyp,
là những tế bào nhỏ kiểu thực vật, không thấy được bằng mắt thường.
Ban ngày phát triển sum sê dưới ánh mặt trời nhiệt đới,
những tế bào thực vật này mang lại cho polyp
đến hơn 90% lượng thức ăn.
Và khi vào đêm tối, các polyp liên tục ăn
bằng cách sử dụng các xúc tu bắt lấy những thứ có thể ăn được đang trôi giạt.
Các polyp cũng trích xuất calcium carbonate từ nước biển,
và sử dụng chúng xây dựng bộ xương cho chính mình.
Các tập đoàn san hô có thể lớn liên tục qua nhiều thế kỷ.
Có thể là hàng thiên niên kỷ.
Và chúng có thể xây dựng những cấu trúc đạt đến kích thước của một tòa nhà.
Thành phố lớn nhất của chúng là rạn san hô Great Barrier Reef.
Nó kéo dài hơn 2000km dọc theo bờ biển đông bắc nước Úc.
Hoạt động ở ran san hô, ở bất kỳ đâu luôn tiếp diễn, không bao giờ ngừng.
Vào lúc bình minh, ca làm việc ban ngày bắt đầu,
kèm theo bởi một điệp khúc của bài nhạc dưới nước,
được tạo ra bởi cá, các loài tôm, và những cư dân khác của rạn san hô.
Mỗi cư dân trong thành phố này đều có vai trò.
Những kẻ ăn xác, giống như hải sâm,
tái chế những thứ bỏ đi của loài khác.
Những con cá vẹt này, cắn từng mảng san hô
nghiền nát để lấy chất bổ bên trong.
Và bài tiết ra phân như cát.
Rùa xanh, ở Borneo này,
đều đặn viếng thăm một nơi đặc biệt của rạn san hô.
Con cái nhỏ này trồi lên sớm và đang đi tìm một con khác.
Rùa đã đi một khoảng cách rất xa để đến được đây.
Đây là trạm dừng chân của chúng.
Hòn đá Rùa.
Các con rùa đến đây thăm viếng đã tạo ra một chỗ mòn trên đỉnh.
Đây là nhà của cá lon mây (blenny)
và cá đuôi gai (surgeon fish).
Chúng làm sạch những vị khách thăm viếng để lấy đi tảo,
ký sinh trùng và da chết, mà chúng tìm thấy.
Những vị khách nối tiếp phía sau.
Phải xếp hàng đấy.
Một con đực lớn đang tiến vào.
Và con cái nhỏ buộc phải lội ra.
Nó lội quanh tảng đá...
..trong khi những con khác đang tranh nhau.
Và rồi nó lẻn vào.
Nên những kẻ dọn dẹp được một bữa ăn đầy dinh dưỡng,
và những vị khách hàng được làm sạch ký sinh trùng và những gánh nặng khác.
Đến giờ, đây được nghĩ là một trạm xoa dịu và làm sạch
cũng có thể làm giảm căng thẳng.
Đất liền ở Trung Đông rất nóng và khô
nên trên bề mặt của nó hầu như không có sự sống.
Nhưng ở Biển Đỏ này đây,
các rạn san hô phát triển một cách tuyệt vời.
Vùng nước cạnh bờ biển,
dồi dào các đời sống như trong rừng mưa.
Và một số loài khác đến các rạn san hô,
đơn giản chỉ để nghỉ ngơi và thư giãn.
Một gia đình cá heo mũi chai
đang nghỉ ngơi trên rạn san hô
sau một đêm tìm mồi ngoài khơi.
Khi những con trưởng thành và cá heo con đang ngủ...
những con mới lớn khởi hành đi khám phá.
Và có vẻ như chúng đang chơi một trò chơi.
Bạn có thể tạm gọi trò chơi này là bắt san hô (Catch the Coral).
Điều luật không hoàn toàn rõ ràng.
Chúng nhặt những mảng san hô vỡ khác nhau...
và để cho nó rơi.
Một số rơi nhanh.
Một số chìm chậm hơn.
Và một số có vẻ rơi xuống
theo cách vừa lòng mọi người.
Chỉ có những cư dân thành công nhất mới đủ sức chơi những trò chơi xa xỉ này.
Nhưng những trò chơi như thế có giá trị của nó.
Chúng có thể giúp những con cá heo mới lớn phát triển sự phối hợp và tính nhanh nhẹn
mà chúng sẽ cần khi đi săn mồi ở vùng biển mở.
Mỗi rạn san hô đều có đường biên giới rõ ràng.
Nó là thành trì của thành phố.
Mặt ngoài là một dốc đứng.
Những thành lũy này bảo vệ thành phố trước những con sóng của đại dương.
Nhưng hai lần mỗi ngày, thành lũy này được bao phủ bằng cơn thủy triều đến.
Ở vùng biển Bahamas, sự dồn lên của dòng nước tạo ra một hiện tượng thật kỳ lạ.
Các thủy thủ có lần đã nói về một con thủy quái khổng lồ
ẩn nấp ở đây, sâu trong rạn san hô,
có thể kéo các thủy thủ đến cái chết.
Ngày nay chúng ta biết rõ về nó, thực tế là một xoáy nước,
tạo ra bởi thủy triều dồn lên đột ngột vào những hang sâu của rạn san hô.
Những dòng nước này mang nguồn cung cấp tươi mới
các thức ăn vi thể cho rạn san hô từ vùng biển mở.
Và ở Maldives, vào cơn thủy triều lớn nhất,
một vùng đầm phá san hô đặc biệt
trở nên ngập đầy những sinh vật phù du...
..thu hút hàng trăm sinh vật khổng lồ của biển cả.
Cá đuối Manta.
Với sải cánh 3m.
Với cái miệng rộng như khe luôn luôn mở...
chúng lượt qua những sinh vật phù du.
Những con cá đuối Manta tự tạo ra vòng xoáy
làm tập trung hơn con mồi của chúng.
Hành vi này gọi là cơn lốc Manta (Manta cyclone).
Rồi thủy triều thay đổi
và nguồn cung cấp thức ăn bị cắt.
Các con cá đuối Manta rời khỏi vùng đầm phá.
Cuộc sống về phía trú ẩn được của rạn san hô yên ả và thanh bình.
Trong vùng ngoại ô này, bất kỳ sinh vật nào cũng muốn thoát khỏi
từ đám đông ồn ào của thành phố san hô
có thể tìm ra nhiều khoảng không yên bình.
Mặt khác,
cũng không có chỗ nào để trốn.
Nơi đó, vào ban đêm,
trở nên là nơi nguy hiểm.
Những thú săn mồi ban đêm, chẳng hạn con cá sư tử này,
tuần tra ở cuối rạn san hô.
Kẻ săn mồi trở thành con mồi.
Một con rết biển (bobbit).
Một sinh vật ăn thịt khổng lồ
với chiếc hàm nhọn như dao găm.
Nó có tổ tiên sống cách đây 400 triệu năm.
Nó dài một mét.
Nó đánh hơi...
và cảm nhận những cử động.
Bình minh, với ánh sáng, rạn san hô trở thành nơi an toàn.
Những con cá vền lục lọi tìm mồi.
Con rết biển có thể vẫn còn đói...
nhưng giờ đây, dưới ánh sáng ban ngày, lợi thế đã thay đổi.
Cá vền có thể thấy rết biển.
Thay vì rút lui,
chúng cùng nhau thổi bay cát bao phủ con rết.
Thổi cát bay đi lộ ra lợi ích đáng ngạc nhiên.
Bằng cách phát hiện nơi ẩn náu của rết biển,
chúng có thể ăn một cách an toàn hơn.
Nhưng cũng cần phải nhớ...
con rết vẫn còn nằm đó.
Ở ngoài này, trên một bãi cát bằng,
là nơi an toàn để một số loài lưu trú.
Một gia đình cá hề hình yên ngựa đã tìm thấy một ngôi nhà hoàn hảo.
Các xúc tu của loài hải quỳ hình thảm này có thể giết chết một số loài.
Nhưng cá hề đã miễn nhiễm với nọc độc.
Nên chúng có thể trú ẩn nơi hiểm nguy.
Đáp lại, cá hề giữ cho hải quỳ sạch các chất cặn.
Như với tất cả các loại cá hề,
cả gia đình dưới quyền điều khiển của một con mái to lớn.
Khuôn mặt trắng giúp nó ra vẻ một bà chủ.
Con trống nhỏ hơn phải chứng minh nó đáng giá,
nên nó làm việc không biết mệt mỏi
để lấy các chất cặn bã một cách tổng quát là chu toàn hết các việc trong nhà.
Thử thách lớn nhất đối với nó là tìm một nơi an toàn
để cho bà chủ đẻ trứng.
Nhưng ở đây không có chỗ nào vững chắc để con cái đẻ trứng.
Cái vỏ ốc kế bên có thể là giải pháp.
Chỉ khi nó có thể di chuyển tới chỗ bảo vệ của hải quỳ.
Quá nặng.
Ngoài ra, nó còn có chủ sở hữu trong đó.
Một con ốc mượn hồn.
Nhưng ở ngoài này, hai lần một ngày,
hải quỳ bị thủy triều quét qua.
Và chúng mang lại những cơ hội mới.
Một cái vỏ chai cũ.
Có thể tận dụng cái này được.
Cũng không nặng lắm.
Một cái gáo dừa.
Nó cũng được đấy.
Nhưng cách quá xa nhà.
Nó không thể tự một mình mang đi được.
nên một đôi cá hề cùng làm.
Chỉ cần điều chỉnh một chút tới các xúc tu của hải quỳ...
để dọn sạch không gian trong đó.
Và cái gáo dừa sẽ được chèn vào.
Cuối cùng,
con mái cũng có chỗ đẻ an toàn.
Nó đã chứng minh mình xứng đáng là cha của những con non,
và bắt đầu thụ tinh cho chúng.
Giờ nó sẽ trông nom trứng cẩn thận.
Giữ cho chúng sạch và khỏe mạnh
đến thời kỳ nở ra là 10 ngày.
Các sinh vật ở rạn san hô đã tiến một bước xa để cho các con non một khởi đầu tốt.
Và không có nơi nào
như các rạn san hô xa của thế giới.
Quần đảo Polynesia thuộc Pháp,
điểm trung tâm của nam Thái Bình Dương.
Được bảo vệ bởi sự tách biệt,
các rạn san hô ở đây vẫn trong tình trạng nguyên sơ.
Con cá mú cẩm thạch này đã biến nó thành thành phố và sống tới tuổi trưởng thành.
Giờ là lúc để giao phối.
Để tìm được bạn tình, nó phải hướng đến
phần nguy hiểm nhất của rạn san hô, phần sườn dốc.
Được tuần tra bởi cá mập xám của rạn san hô.
Có đến hàng trăm con.
Chúng có vẻ đang nghỉ ngơi.
Hiện bây giờ.
Hàng ngàn con cá mú đã tập trung ở phần đáy biển phía dưới.
Những con mái mang đầy trứng.
Nhưng để giao phối với một con,
đầu tiên nó phải vượt qua một đám đông các con trống đang chờ đợi.
Và chúng đang cùng có ý nghĩ trong đầu.
Chúng chen vào để tiến càng gần con cá mái càng tốt.
Con trống này có vị trí xuất phát bảo đảm,
nhưng con mái sẽ không đẻ trứng ra để nó thụ tinh
đến khi các điều kiện chín muồi.
Bây giờ những con cá mập đang tiến vào,
cảm nhận giây phút khẩn cấp đang đến gần.
Thủy triều bắt đầu thay đổi.
Đây là lúc phải đẻ trứng.
Đột nhiên, con mái xông lên mặt nước,
phóng thích những đám mây trứng khi nó di chuyển.
Các con trống đuổi theo đám trứng, đồng thời phóng thích ra tinh trùng.
Đó là hành động mà các con cá mú chuẩn bị chết sống.
Hoặc bây giờ...
hoặc không bao giờ.
Những cái trứng thụ tinh của chúng giờ bị quét xa...
..đến nhiều cái miệng đói của các cư dân rạn san hô.
Hầu hết hàng tỷ trứng trôi bềnh bồng trên biển
sẽ bị ăn.
Nhưng chỉ một ít,
một phần nhỏ nhưng quyết định,
sẽ tìm thấy một rạn san hô khác
và chọn đó là nhà.
Nhưng giờ đây các rạn san hô đang đối diện với nguy cơ mới.
Biển ấm lên.
Việc gia tăng một đến hai độ,
chỉ trong vòng vài tuần,
cũng đủ để gây ra cho polyp san hô phóng thích các tế bào thực vật.
Khi điều đó xảy ra, san hô sẽ mất màu
và mất cả nguồn thức ăn chính.
Nếu nhiệt độ cao cứ kéo dài, san hô
sẽ bị tẩy trắng,
gần như chết.
Trong những năm gần đây, phân nửa các rạn san hô trên thế giới
đã bị tẩy trắng.
Kể từ năm 2016,
bao gồm 2/3 các rạn san hô ở vùng nước nông,
trong rạn Great Barrier Reef ở Úc.
Thành phố dưới nước đã từng đông đúc này...
bị hư hại,
đến trống trải...
và nhiều cư dân của chúng mất nhà ở.
Các nhà khoa học dự báo đến cuối thế kỷ,
các thành phố san hô mà chúng ta biết,
có thể là dĩ vãng.
Có tương lai nào cho các báu vật quí giá này của đại dương?
Cuối cùng chúng phụ thuộc vào tốc độ nóng lên nhanh hay chậm,
và nước biển sẽ ấm lên như thế nào.
Có một tia sáng hy vọng,
vì cách san hô tự tái sinh.
Vào một đêm đặc biệt của năm,
mặt trăng tròn đã khởi động một sự kiện phi thường.
Sự đẻ trứng của rạn san hô.
Với sự kích thích đồng thời, toàn bộ các rạn san hô đều sinh sản.
Hàng tỷ cái trứng thụ tinh trôi giạt...
được mang đi bởi các dòng hải lưu.
Và không chỉ có san hô đẻ trứng.
Các cư dân khác của rạn san hô cũng đẻ trứng.
Toàn bộ sức sống trẻ,
quét qua cả đại dương,
sẵn sàng lắp những chỗ trống
và mang mang nó lại sự hiện hữu
một cộng đồng phức tạp là rạn san hô.
Chúng ta có thể không biết tương lai nào cho các vùng biển...
nhưng các rạn san hô có thể tái sinh.
Cùng với việc các rạn san hô có thể sống sót...
vẫn còn những niềm hy vọng.
Tập kế tiếp, chúng ta tiến đến sự bao la của vùng biển mở.
Để sống sót ở vùng biển xanh hoang dã này, các loài cá phải nhanh,
một số khác dùng chiến thuật giả chết
và một số ít dựa vào sự gần gũi của gia đình.